Σε εξέλιξη βρίσκονται τεχνικές διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες για την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου (Vertical Gas Corridor), καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να συντονίσει ρυθμιστικές αρχές και διαχειριστές δικτύων προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια στη λειτουργία της διαδρομής. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στις ευρύτερες προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δημιουργήσει εναλλακτικές διαδρομές προμήθειας φυσικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών.
Οι συζητήσεις πραγματοποιούνται υπό τον συντονισμό της Γενικής Διεύθυνσης Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG Energy) και αφορούν κυρίως ρυθμιστικά, τεχνικά και εμπορικά ζητήματα που θα καθορίσουν την εξέλιξη του έργου τα επόμενα χρόνια.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027. Μετά την ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών και τη σημαντική μείωση των ρωσικών ροών προς την ευρωπαϊκή αγορά, πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αναζητούν νέες διαδρομές προμήθειας φυσικού αερίου.
Παράλληλα, η αυξημένη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου επαναφέρουν ανησυχίες για τη σταθερότητα των διεθνών ενεργειακών ροών. Οι εξελίξεις αυτές επαναφέρουν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής την ανάγκη για διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και νέες διαδρομές εφοδιασμού.
- Πετρέλαιο και φυσικό αέριο: Πόσο αντέχει η Ελλάδα αν κλιμακωθεί η κρίση στη Μέση Ανατολή
- Υδρογονάνθρακες: Στη Βουλή το νομοσχέδιο για τις συμβάσεις σε Κρήτη και Πελοπόννησο - Τι κερδίζει η Ελλάδα
Η στρατηγική σημασία για την Ευρώπη
Η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας φυσικού αερίου.
Μετά την ενεργειακή κρίση και τη ραγδαία μείωση των ρωσικών ροών προς την Ευρώπη, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αναζητούν νέες διαδρομές προμήθειας φυσικού αερίου. Η περιοχή εκτιμάται ότι θα χρειαστεί 20 έως 30 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως τα επόμενα χρόνια προκειμένου να αντικαταστήσει μέρος των ρωσικών προμηθειών.
Στο πλαίσιο αυτό, αρκετά έργα LNG και διασυνδέσεων έχουν ήδη λάβει στήριξη μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων όπως το REPowerEU και τα PCI (Projects of Common Interest). Παράλληλα, σε επίπεδο ευρωπαϊκών θεσμών έχει ανοίξει συζήτηση για το κατά πόσο υποδομές όπως ο Vertical Gas Corridor θα πρέπει να αντιμετωπίζονται όχι απλώς ως έργα φυσικού αερίου, αλλά ως έργα στρατηγικής ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ένας ακόμη παράγοντας που αυξάνει τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου είναι η λήξη της συμφωνίας διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Ουκρανίας στο τέλος του 2024. Η συμφωνία αυτή αποτελούσε για χρόνια έναν από τους βασικούς άξονες μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Κεντρική Ευρώπη. Με τη διακοπή των ροών αυτών, αρκετές χώρες της περιοχής αναζητούν πλέον εναλλακτικές διαδρομές προμήθειας.
Η διαδρομή και οι υποδομές του Κάθετου Διαδρόμου
Ο λεγόμενος Vertical Gas Corridor είναι ένα σύστημα αγωγών και ενεργειακών υποδομών που συνδέει τις αγορές φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με εκείνες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η διαδρομή εκτείνεται από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ενώ μπορεί να φτάσει έως τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Το φυσικό αέριο εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά κυρίως μέσω των ελληνικών υποδομών LNG και μεταφέρεται προς τον βορρά μέσω ενός δικτύου αγωγών που περιλαμβάνει τον IGB (Interconnector Greece–Bulgaria), τον Trans-Balkan Pipeline και τα εθνικά δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
Η δυναμικότητα του διαδρόμου εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου 10 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, με προοπτική περαιτέρω αύξησης εφόσον υλοποιηθούν επενδύσεις σε διασυνδέσεις και υποδομές. Οι αγορές που συνδέονται μέσω της διαδρομής καλύπτουν συνολικά περισσότερους από 100 εκατομμύρια καταναλωτές φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ο Κάθετος Διάδρομος εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δημιουργήσει ένα πλέγμα ενεργειακών διασυνδέσεων μεταξύ της Μεσογείου, της Κεντρικής Ευρώπης και της Βαλτικής. Για δεκαετίες το ευρωπαϊκό σύστημα φυσικού αερίου λειτουργούσε κυρίως στον άξονα Ανατολή-Δύση, με βασική διαδρομή τις ροές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Ουκρανίας προς την Κεντρική Ευρώπη. Μετά τη μείωση των ρωσικών προμηθειών, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πιο πολυκεντρικό σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου με άξονες Βορρά-Νότου.
Στο νέο αυτό μοντέλο, που συχνά περιγράφεται ως North–South energy connectivity, τερματικοί σταθμοί LNG στη Βαλτική, αγωγοί όπως ο Baltic Pipe από τη Νορβηγία προς την Πολωνία και ο Southern Gas Corridor από το Αζερμπαϊτζάν λειτουργούν συμπληρωματικά με νέες διαδρομές όπως ο Κάθετος Διάδρομος.
Ο ρόλος της Ελλάδας
Η Ελλάδα αποτελεί το νότιο σημείο εισόδου του Κάθετου Διαδρόμου και λειτουργεί ως ενεργειακή πύλη για την τροφοδοσία της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης με φυσικό αέριο. Τον ρόλο αυτό στηρίζουν κυρίως οι ελληνικές υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου και οι διασυνδέσεις με τα βαλκανικά δίκτυα. Ο τερματικός σταθμός LNG στη Ρεβυθούσα, το πλωτό τερματικό FSRU Αλεξανδρούπολης και ο αγωγός IGB (Interconnector Greece–Bulgaria) δημιουργούν ένα σύστημα μέσω του οποίου φορτία LNG που φτάνουν στην Ελλάδα μπορούν να διοχετευθούν προς τις αγορές της Βουλγαρίας και της ευρύτερης περιοχής.
Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει το πλωτό τερματικό LNG στην Αλεξανδρούπολη, το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να ενισχύσει τη δυνατότητα εισαγωγής LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και να τροφοδοτεί μέσω του αγωγού IGB τις αγορές της Βουλγαρίας και της ευρύτερης περιοχής.
Η Ελλάδα ως κόμβος ευελιξίας και η σημασία της αποθήκευσης
Πέρα από τον ρόλο της ως σημείο εισόδου LNG στην Ευρώπη, η Ελλάδα θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν ευρύτερο ρόλο ως κόμβος εξισορρόπησης για την αγορά φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Οι δυνατότητες αποθήκευσης φυσικού αερίου στην περιοχή παραμένουν περιορισμένες. Η Βουλγαρία διαθέτει μόνο την αποθήκη Chiren με δυναμικότητα περίπου 0,55 bcm, ενώ η Ρουμανία διαθέτει περίπου 3 bcm αποθηκευτικής δυναμικότητας.
Στο άλλο άκρο της διαδρομής, η Ουκρανία διαθέτει τις μεγαλύτερες υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρώπη, με συνολική χωρητικότητα περίπου 30 bcm. Η σύνδεση των ελληνικών υποδομών LNG με το ουκρανικό σύστημα αποθήκευσης μέσω του Κάθετου Διαδρόμου δημιουργεί τη δυνατότητα ενός ευρύτερου συστήματος ευελιξίας για την αγορά φυσικού αερίου της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Η εμπορική διάσταση της αγοράς LNG
Πέρα από τη γεωπολιτική σημασία, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά ενδιαφέρον και από εμπορική σκοπιά. Οι traders παρακολουθούν στενά τις διακυμάνσεις μεταξύ των περιφερειακών τιμών φυσικού αερίου και του βασικού ευρωπαϊκού σημείου αναφοράς, του TTF (Title Transfer Facility) στην Ολλανδία.
Σε περιόδους όπου οι τιμές σε αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι υψηλότερες από το TTF, δημιουργούνται ευκαιρίες arbitrage. Σε αυτές τις περιπτώσεις, φορτία LNG που φτάνουν στην Ελλάδα μπορούν να διοχετευθούν μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς τις αγορές της Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης.
Τι συζητείται στις Βρυξέλλες
Σύμφωνα με πηγές της αγοράς, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται η πιθανή παράταση των προσωρινών προϊόντων δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου – των λεγόμενων “routes” – που χρησιμοποιούνται σήμερα για τη μεταφορά φυσικού αερίου κατά μήκος της διαδρομής. Τα προϊόντα αυτά έχουν συνήθως τριμηνιαία διάρκεια και εξετάζεται το ενδεχόμενο να παραταθούν τουλάχιστον για διάστημα επτά μηνών ως μεταβατική λύση μέχρι να διαμορφωθεί ένα πιο σταθερό εμπορικό πλαίσιο για τη λειτουργία του διαδρόμου. Παράλληλα, στις τεχνικές συναντήσεις που θα πραγματοποιηθούν το επόμενο διάστημα, θα συζητηθεί η εισαγωγή πολυετών προϊόντων δυναμικότητας που θα επιτρέπουν στους traders να δεσμεύουν χωρητικότητα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ενισχύοντας την εμπορική βιωσιμότητα του έργου.
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης ρυθμιστικά ζητήματα που αφορούν την εναρμόνιση των κανόνων μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών, τη δομή των τιμολογίων μεταφοράς και τις διαδικασίες κατανομής δυναμικότητας, ώστε να διευκολυνθεί η απρόσκοπτη ροή φυσικού αερίου κατά μήκος του διαδρόμου.
